Voorwoord

 

Synthetische biologie is, denk ik, de meest spannende vorm van biologie: het sleutelen aan levende cellen van micro-organismen, planten, dieren en mensen, om deze naar onze hand te zetten. Om ze iets te laten doen, wat ze van nature niet deden. We willen dat bijvoorbeeld om ons door die levende cellen op een handige manier te laten helpen bij het maken van medicijnen, brandstoffen, vezels en andere producten. In welke omvang dit gaat lukken en hoe snel de ontwikkelingen zullen gaan is nog niet helemaal te overzien. Het is echter waarschijnlijk dat de ontwikkelingen veel sneller zullen gaan dan we ons nu kunnen voorstellen.
Synthetische biologie is een breed terrein, breder nog dan de biologie zelf. Door te sleutelen aan het DNA van cellen kunnen we die cellen bepaalde stoffen laten maken. Dit gebeurt bijvoorbeeld al in de productie van insuline en van groeihormoon, heel belangrijke geneesmiddelen. Een ultieme wetenschappelijke uitdaging is te proberen zelf een levende cel te maken, wellicht zelfs een cel die in de natuur niet voorkomt. Een aantal praktische toepassingen van deze vorm van synthetische biologie is al wel te bedenken. Vanuit mijn wetenschappelijke achtergrond en ook als internist-infectioloog met grote zorg over de ontwikkeling van bacteriële resistentie, hoop ik erg dat de synthetische biologie het mogelijk maakt wezenlijk nieuwe antibiotica te ontwikkelen. Onze fantasie schiet grotendeels tekort om te overzien waarvoor we synthetische cellen nuttig kunnen gebruiken.

fig0-01Wanneer leken horen dat wetenschappers sleutelen aan cellen, of zelfs geheel nieuwe synthetische cellen willen maken, voelen ze zich daar vaak onbehagelijk bij. Vragen als ‘Kan dat wel veilig?’ en ‘Mag dat wel?’ doemen op. De wetenschap moet hierop tezamen met de maatschappij antwoorden zoeken, waarbij wederzijds respect hoog nodig is. Van de kant van de wetenschap wordt er soms lichtvaardig een onvoldoende onderbouwde geruststelling gegeven. Daarbij komen leken, en ook actievoerders niet zelden met emotionele argumenten, waardoor vervolgens heftige discussies kunnen ontstaan. Het heeft mij altijd verbaasd hoe gemakkelijk – aan de ene kant – de invoering van geneesmiddelen geproduceerd door genetisch gemodificeerde cellen (insuline, groeihormoon en andere ‘recombinante producten’) is gegaan en hoe heftig de discussie over genetische modificatie in de landbouw werd en wordt gevoerd. Wat betreft dit laatste is er thans een immense controverse en een patstelling. Deze controverse wordt verder gecompliceerd door de discussie over industriële monopolies. Ook in de synthetische biologie zouden patenten en monopolies een rol kunnen gaan spelen.

Het zou goed zijn als we dergelijke controversen zouden kunnen vermijden. Een eerste stap daartoe is dat het publiek goed wordt geïnformeerd over synthetische biologie. Dit is nog weinig gebeurd en dat is ongewenst. Het cahier dat u nu in handen heeft kan hier een belangrijke rol spelen.
Op een zeer begrijpelijke en leerzame manier legt dit cahier de principes en de ontwikkeling van de synthetische biologie uit. Ook gaat het in op de ethische vragen die over synthetische biologie kunnen en moeten worden gesteld. Dit cahier is ook voor politici van belang, want ook zij zijn nog onvoldoende geïnformeerd.

De afgelopen jaren heb ik als vice-president en thans president van EASAC, de European Academies Science Advisory Council, bijgedragen aan het informeren van politici over synthetische biologie, en aan het agenderen van dit onderwerp in de Europese politiek. EASAC is een organisatie waarin de academies van wetenschappen van de EU-landen zijn vertegenwoordigd. EASAC brengt regelmatig rapporten uit waarin op onafhankelijke wijze en door excellente wetenschappers de stand van de wetenschap ten behoeve van de Europese politiek wordt uitgelegd. In 2010/2011 brachten wij als EASAC een rapport uit over synthetische biologie. Ik heb me er destijds voor beijverd dat hiervan ook een samenvatting voor leken werd uitgegeven. Via www.EASAC.eu is die ook in Nederlandse ver­taling te downloaden. Dat rapport over synthetische biologie was overigens deels gebaseerd op een al wat ouder rapport van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen en de Gezondheidsraad, uit 2008.
Een zeer actuele beschrijving van de synthetische biologie vindt de lezer nu in dit cahier van Biowetenschappen en Maatschappij. Ik kan dit cahier dan ook van harte aanbevelen.

Professor Jos W.M. van der Meer
Emeritus hoogleraar interne geneeskunde
RadboudUMC Nijmegen
President van EASAC

Nadere informatie

Op www.EASAC.eu en de zoekterm ‘synthetic biology’ zijn diverse rapporten van de European Academies Science Advisory Council te vinden. Er is ook een Nederlandse samenvatting van het rapport over synthetische biologie.

Reageer

Reacties